عاقبت محتوای فاخر در ساختار ناموزون چیست؟
490 بازدید
موضوع: تاریخ و سیره

کتابی در سال 1390 با عنوان نقش امامان شیعه در شکل گیری و توسعه تمدن اسلامی به قلم حجه الاسلام و المسلمین دکتر غلامحسین محرمی توسط موسسه آموزشی امام خمینی (ره) به چاپ رسید. عنوان کتاب فوق العاده جذاب بود؛ زیرا به مسأله ای می پرداخت که کمتر به آن توجه شده بود. در جلسه ای با حضور دانشجویان پژوهشگاه حوزه و دانشگاه کتاب یاد شده را را معرفی و اجمالا نقد کردم.کم توجهی به مفهوم شناسی، عدم پیگیری فرضیه ای مشخص، کوچک دین مقوله تمدن، کم توجهی به عرصه های گوناگون زندگی معصومین(ع)، کم توجهی به پیشینه، عدم بهره گیری از بسیاری منابع، ناهماهنگی و بی نظمی در ارجاعات، خروج از بحث اصلی و پرداختن به مسائل فرعی در صفحات متعدد، عدم چینش منطقی و جامع مباحث و سرفصل ها، از جمله اشکالاتی بود که به ذهن حقیر رسید. اشکالاتی که فارق از محتوا عمدتا از جهت روش و ساختار متوجه این کار می شد.

آقای آندره نیومن استاد دانشگاه ادینبورگ انگلستان کتابی با نام دوران شکل گیری تشیع دوازده امامی دارد. این کتاب را هم بنده در جلسه دیگری با حضور همان افراد نقد کردم. اشکالات محتوایی کم نیست؛ اما توجه وی به مقوله روش و ساختار منسجم قابل تحسین است.

عدم خروج از بحث و برقرار کردن ارتباط مناسب میان جزئیات و موضوع اصلی، توجه و اهمیت دادن به پیشینه تحقیق و بهره گیری از آن در طول تحقیق، توجه به سیر تاریخی و ترتب زمانی حوادث و ارائه روایتی مناسب، توجه به مقوله جریانشناسی و بستر شناسی، سازماندهی و دسته بندی منطقی بحث، انتخاب عناوین جامع برای کتاب و فصل، ارائه تحقیقات آماری مورد نیاز، بیان خلاصه و نتایج به صورت مناسب و نگاه گونه شناسانه و نقادانه به منابع.

 داد و  بی داد حقیر از همین ماجراست. که این محاسن تقریبا در کارهای غربی عمومیت دارد. در حالی که در کشور و در حوزه علمیه فرهیختگان بسیاری در علوم انسانی اسلامی داریم که یا بی روش کار می کنند یا خیال خود را راحت کرده و با این بهانه که در اینگونه مباحث غربی ها خیلی جلوتر از ما هستند؛ از روش های آنان استفاده می کنند. کتاب نخست موضوع و محتوای فاخری دارد که اگر در چهارچوب روشمند قرار می گرفت قطعا ثمرات بیشتری داشت. جالب اینجاست که در ابتدای همین کتاب آقای نیومن، یکی از فضلای گرامی به نقد این کتاب پرداخته. به نظر می رسد نقد ایشان نیز قالب و روش یک نقد جامع را ندارد. یادم می آید که به یکی از اساتید گرامی پیش از ارائه بحث از کتاب نیومن گفته بودم که بنده با آقای نیومن ارتباط برقرار کردم و ایشان پاسخ دادند؛ و به نظرتان چه سوالی از ایشان بپرسم. ایشان در ابتدا گفتند بپرسید تا چه اندازه نقدی که به ایشان شده را می پذیرند؟....اما بعدها که این کار را نکردم، پیشیمان نشدم. شاید ارائه نقدی غیر روشمند مفسده اش بیشتر باشد تا فایده اش.

خوب است خاطر نشان کنم که روشمند نویسان کشور امروز کم نیستند و مثال آوردن از کارهای غربی تنها برای برخوردن به خودمان بود که محتوای فاخر را باید در قالبی جهان پسند ارائه نمود.

عاقبت محتوای فاخر در ساختار ناموزون آن است که کمتر کارهایمان مورد توجه و ارجاع قرار خواهد گرفت و در یک جمله حرف های خوب را به باد می دهیم.